Hét verzamelpunt van geologische bezienswaardigheden in Nederland

Locatie

Dekzanddepressies in het Drentse Aa-gebied

In de provincie Drenthe liggen honderden vennen. Met veen en of water opgevulde min of meer ronde depressies in het landschap met een diameter van enkele tientallen tot enkele honderden meters. In het Drouwenerzand kunt u enkele van deze depressies bezoeken. Een mooi voorbeeld is te vinden in het zuiden van het gebied, bij Borger. Wanneer u door het bos de depressie nadert kunt u door goed te kijken een ringwal om de depressie herkennen. De depressie zelf is gevuld met veen. De lengte-as heeft een orientatie ruwweg naar het NNW. Deze richting blijkt te maken te hebben met een oud dal dat in de ondergrond aanwezig is.

Nederland bedekt door een dik pakket zand

Aan het einde van de laatste IJstijd, tussen 15.000 en 10.000 jaar geleden, zijn er door droogte en schaarse vegetatie enorme hoeveelheden zand door de wind verplaatst. Door de sedimentatie van dit dekzand vonden er grote landschappelijke veranderingen plaats, ook in Drenthe. Grote delen van bestaande dalsystemen werden hier afgedekt en aan het oog onttrokken. Het dekzand werd afgezet in lage duincomplexen en vormde dekzandruggen. Door te kijken naar de duinvormen en de herkomst van het dekzand te bepalen weten we dat tijdens afzetting van het zand een overwegende zuidwestelijke windrichting heeft geheerst in midden Nederland. Ook in Brabant en Noord-Limburg is deze richting duidelijk te herleiden uit de vormen van het dekzand. In Drenthe is dat echter minder duidelijk. Maar met enige goede wil lijkt er ook hier uit de lengterichting van veel duinvormen een lichte voorkeur voor een zuidwestelijke windrichting af te leiden te zijn.

Depressies in Drenthe

Tijdens de afzetting van de dekzanden werden ook kommen in het landschap gevormd. Een groot deel daarvan werd later opgevuld met veen. Deze liggen nu als vennen in het landschap. Een ander deel, vooral de kleinere, is nog als droge kom aanwezig. Hoewel de vennen in Brabant vooral zijn gevormd als uitwaaiingslaagten tussen de armen van paraboolduinen, wordt er voor het ontstaan van de depressies in Drenthe een andere verklaring gegeven. De vennen in Drenthe komen vooral voor boven of langs voormalige daluitlopers. Tijdens afzetting van de dekzanden waren deze vegetatiearme daluitlopers voor een groot deel al opgevuld met beeksediment. Hierdoor was er weinig hoogteverschil tussen de dalvlakte en de omgeving. Op natte plekken in de dalvlakte kon wel enige vegetatie ontstaan wat het zand kon vasthouden. Rondom deze plekken werd meer zand afgezet dan erin, waardoor vaak een ringwal ontstond rond de depressies. Zo'n ringwal rondom een kom wijst op wind vanuit verschillende richtingen. Later, tijdehs het Holoceen, ontstond op de bodem van de kommen een podsolbodem welke het water in de kommen belette in de ondergrond te zakken. Hierdoor kon veen in de kommen ontstaan.

Een relatie met de ondergrond

De ringwallen rondom de kommen wijzen niet op een sterk overheersende windrichting tijdens vorming. Toch blijkt de orientatie van de ovale dekzanddepressies ons iets te vertellen. De lengte-assen van de ovale depressies hebben elk een bepaalde richting welke ook goed te zien is op topografische kaarten. Een overheersende richting van de lengte-assen lijkt overeen te komen met de richting van het dal waar de onderzochte kommen boven liggen. Een relatie met de ondergrond wordt hier dus geuit in de orientatie van de depressies. Wanneer we kijken naar het dal van de Drentsche Aa vinden we een richting die naar het NNW loopt. De zijdalen staan onder een hoek op deze richting. De overheersende gemeten richting van de lengte-assen in het gebied blijkt ook, met een kleine variatie, NNW te zijn. Deze komt dus overeen met de richting van het dal, welke kennelijk de orientatie van de depressies bepaalde toen deze gevormd werden. Een klein aantal depressies heeft een afwijkende WZW-ONO orientatie. Deze richting lijkt op de gevonden richting in Brabant. Invloed van een sterk overheersende windrichting heeft voor deze afwijking in een aantal depressies gezorgd.
Metingen in andere dalsystemen, zoals bijvoorbeeld in het dal van de Beilerstroom iets verder naar het zuiden, laten ook de overeenkomst zien tussen de richting van het dal en de orientatie van de depressies. De richtingen zijn anders dan in het Drentsche Aa-gebied, dus de relatie lijkt gegrond te zijn.

Hoe komt dit?

De natte plekken waar de depressies vormden hadden waarschijnlijk een langgerekte vorm, evenwijdig aan het dal. Doordat de depressies hier vormden komt de richting van het dal tot uiting in deze depressies.
U kunt zelf ook heel gemakkelijk metingen verrichten aan (andere) dalsystemen. Wat u nodig hebt is een gradenboog, een potloodje en een topografische kaart. U kunt ook Google Earth gebruiken.

Adresgegevens

Dekzanddepressies in het Drentse Aa-gebied

Steenhopenweg

9533 Borger

Google Maps
Route beschrijving

Vanuit de richting Zwolle: Neem de A28 richting Hardenberg/Meppel. Neem de afslag naar Hoogeveen richting Groningen/Assen. Voeg in op de A28. Neem afslag 32 Assen-Zuid en voeg in op de N33 richting Gieten/Rolde/Veendam. Neem de afslag. Op de rotonde neemt u de tweede afslag naar de Borgerderstraat/N857 en u gaat verder op de N857. Sla rechtsaf bij de Stroetendijk. Wanneer de weg een bocht naar rechts heeft gemaakt vindt u aan uw rechterhand de depressie. De depressie is in het noorden omgeven door een stuk heide.